Krok 10
Transport i mobilność
To ostatni krok naszego przewodnika.
Transport to klucz do niezależności. W tym kroku pokażemy Ci, jak przemieszczać się po Polsce taniej (ulgi ustawowe), po mieście bezpłatnie (ulgi lokalne), jak parkować wszędzie (karta parkingowa) i jak dojechać tam, gdzie potrzebujesz (door-to-door). A jeśli chcesz własne auto — pokażemy Ci programy PFRON, które to finansują. Rozumiemy, że mobilność to więcej niż transport — to poczucie sprawczości i niezależności.
Twoja mapa drogowa — 6 narzędzi mobilności
Mobilność to seria małych narzędzi, które razem tworzą kompletny system transportu. Każde z nich działa na innym poziomie — od komunikacji publicznej po własny samochód.
Ulgi na pociągi
37–93% zniżek
Ulgi w mieście
Bezpłatnie lub ulgi
Karta parkingowa
W całej EU — 21 zł
Door-to-door
Od drzwi do drzwi
Własne auto (SAM)
Do 185 000 zł
Dom bez barier
Do 95% dofinansowania
Narzędzie 1: Ulgi ustawowe na pociągi i autobusy dalekobieżne
Podróżujesz po Polsce? Masz prawo do znacznych zniżek na kolej i autobusy dalekobieżne. Zniżki gwarantuje ustawa z 20 czerwca 1992 r.
🚆 Progi zniżek ustawowych
Wysokość ulgi zależy od statusu i stopnia niepełnosprawności. W praktyce spotkasz progi:
np. uczniowie, emeryci
osoba z dysfunkcją wzroku
osoba niewidoma
osoba niewidoma + opiekun
📌 Tabele ulg PKP Intercity 2025: intercity.pl/pl/dokumenty/Przepisy-i-taryfy/Ulgi-ustawowe/
Narzędzie 2: Ulgi w komunikacji miejskiej — lokalne zasady
Każde miasto i gmina ustalają własne zasady. Będą to ulgi, przejazdy bezpłatne lub ich kombinacja — zależy od miejsca zamieszkania.
🚌 Przykłady — Warszawa i Kraków
• Bezpłatne przejazdy dla osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności
• Ulgi dla osób z umiarkowanym stopniem (przy wybranych symbolach)
• Zakoduj uprawnienia na karcie Warszawy
wtp.waw.pl
• Szczegółowe informacje o ulgach i rozwiązaniach
• Transport ułatwiający podróż dla osób z niepełnosprawnościami
• Sprawdź na stronie przeszkód
krakow.pl/bezbarier
Narzędzie 3: Karta parkingowa — międzynarodowy klucz do dostępnych miejsc
Karta parkingowa to oficjalny dokument, który działa w całej Unii Europejskiej. Za symboliczny koszt 21 zł zyskujesz dostęp do specjalnych miejsc parkingowych wszędzie.
🅿️ Najważniejsze uprawnienia
- Parkowanie na miejscach oznaczonych znakiem P z niebieską kopertą
- Zwolnienie z niektórych ograniczeń wynikających ze znaków drogowych (np. zakaz postoju)
- Bezpłatne parkowanie w strefach płatnego parkowania w wielu miastach
- Uznawana w całej UE — polska karta ma wzór unijny i jest rozpoznawana wszędzie
📋 Procedura krok po kroku
• Wniosek (papieru lub online)
• Aktualne zdjęcie 35×45 mm
• Dowód opłaty 21 zł
• PZON/MZON (Powiatowy/Miejski Zespół ds. Orzekania)
• Opłata: 21 zł
• Oczekiwanie: do 30 dni
• Odbór osobiście z dowodem tożsamości
• Umieść za przednią szybę
• Ważność: do 5 lat
📌 Wniosek i szczegóły: gov.pl/web/gov/uzyskaj-karte-parkingowa
Narzędzie 4: Transport door-to-door — od drzwi do drzwi
W wielu powiatach i miastach dostępny jest bezpłatny lub dofinansowany transport specjalistyczny. To usługa „od drzwi do drzwi" z pomocą asystenta.
🚕 Co obejmuje usługa door-to-door?
Transport specjalistyczny realizowany dostosowanymi pojazdami (z windą, podjazdami), często z asystą:
- Pomoc w wydostaniu się z mieszkania lub miejsca startu
- Przejazd do miejsca docelowego
- Pomoc w dotarciu do wejścia/gabinetu/urzędu
- Powrót do domu w tej samej formie
- Asystent na miejscu — pomoc w całym procesie
📍 Jak znaleźć usługę w swoim powiecie?
- Wyszukaj: Wpisz w Google: „PCPR [nazwa powiatu] door-to-door" lub „MOPS [nazwa miasta] door-to-door"
- Sprawdź: Zasady — kto może skorzystać, w jakich godzinach, jak zarezerwować
- Zarejestruj się: Zadzwoń lub wypełnij formularz — umów transport z wyprzedzeniem (zwykle 1–2 dni)
📌 Przykłady: Warszawa (wsparcie.um.warszawa.pl) • Włocławek (bip.mopr.wloclawek.pl) • Jaworze (pcpr-jawor.pl)
Narzędzie 5: PFRON „SAM" — dofinansowanie na własne auto
Wielki krok do niezależności — własny, dostosowany samochód. Program PFRON „Samodzielność – Aktywność – Mobilność" (SAM) finansuje zakup auta do 185 000 zł.
🚗 Program SAM — progi dofinansowania (2025)
Dofinansowanie zależy od ceny auta i Twojej roli — czy jesteś kierowcą, czy pasażerem.
• 150–250 000 zł: 50% dofinansowania
• 250–300 000 zł: 30% dofinansowania
Razem: do 185 000 zł
• 130–200 000 zł: 50% dofinansowania
• 200–230 000 zł: 30% dofinansowania
Razem: do 154 500 zł
✅ Warunki eligibilności
📅 Jak złożyć wniosek?
- Założ Profil Zaufany — gov.pl/profilzaufany (darmowy podpis elektroniczny)
- Stwórz konto w SOW — sow.pfron.org.pl (System Obsługi Wsparcia PFRON)
- Śledzenie naborów: PFRON ogłasza nabory — zwykle kilka razy w roku (30–45 dni na wniosek)
- Wypełnij wniosek online — wszystkie dane, zdjęcia, dokumenty
- Wyślij podpisany Profilem Zaufanym — decyzja w ciągu 45 dni
📌 Linki: gov.pl/gov/uzyskaj-dofinansowanie-zakupu-samochodu • sow.pfron.org.pl • pfron.org.pl/aktualnosci
Narzędzie 6: Dom bez barier — likwidacja przeszkód
Jeśli bariery w domu utrudniają Ci codzienne funkcjonowanie — możesz uzyskać dofinansowanie z PFRON. Do 95% kosztów, przy minimalnym wkładzie własnym.
🏠 Przykładowe działania dofinansowane
- Budowa podjazdu — dostęp do domu na wózku
- Montaż windy schodowej lub platformy — na piętra
- Poszerzenie drzwi i likwidacja progów
- Instalacja poręczy — na ścianach i w łazience
- Montaż urządzeń komunikacyjnych — pętle indukcyjne, wideodomofony, dzwonki bezprzewodowe
- Dostosowanie łazienki — wysoka muszla, prysznic bez progu, uchwyty
💰 Kwoty dofinansowania
Do 95% kosztów
Min. wkład własny: 5%
Maksymalna kwota: 15-krotność przeciętnego wynagrodzenia
1. Zrób listę barier
2. Złóż wniosek w PCPR/MOPS
3. Cały rok na wnioski
📌 Wnioski: gov.pl/gov/skorzystaj-z-dofinansowania-do-likwidacji-barier-architektonicznych
📖 Historia z życia: Michał — mobilność od 0 do 100%
Michał (22 l., Kraków) ma orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności i porusza się na wózku. Dopiero zaczyna praktyki zawodowe. Oto, jak uruchomił całą sieć mobilności.
Zakodował bezpłatne przejazdy na karcie Warszawy i zainstalował aplikację biletową.
Złożył wniosek w PZON, zapłacił 21 zł i otrzymał kartę międzynarodową.
Znalazł program w PCPR i zapisał się na listę — jeździ bez płacenia.
Uzyskał z PCPR dofinansowanie na podjazd i poręcze w mieszkaniu.
Złożył wniosek do PFRON — finansują kurs i egzaminy na prawo jazdy.
Planuje złożyć wniosek w programie SAM na dostosowany van.
"Za pół roku przeszedłem od siedmiu dni w domu, bez transportu, do niezależności. Każda z tych usług — ulgi w ZTM, karta parkingowa, door-to-door — to mały krok. Razem tworzą wyjście z izolacji. Teraz pracuję, jeżdżę na praktyki, mogę sobie żyć." — Michał
✅ Twoja checklista działań — pierwsze kroki
☑️ Przygotować dokumenty (orzeczenie, dowód tożsamości)
☑️ Wejść na stronę ZTM/ZTP/ZKM w swoim mieście
☑️ Zakodować uprawnienia na karcie miejskiej (jeśli dostępne)
☑️ Pobrać formularz wniosku
☑️ Przygotować zdjęcie 35×45 mm
☑️ Wpłacić 21 zł
☑️ Złożyć wniosek osobiście
☑️ Zanotować numer telefonu
☑️ Zgłosić się i poznać zasady
☑️ Wynegocjować jezdne godziny/dni
☑️ Założyć konto w SOW (sow.pfron.org.pl)
☑️ Śledzić nabory (pfron.org.pl/aktualnosci)
☑️ Przygotować dokumenty do wniosku
☑️ Szybko złożyć wniosek — szybko się kończą pieniądze!
☑️ Złożyć wniosek w PCPR/MOPS
☑️ Wnioski przyjmowane przez cały rok
☑️ Oczekiwać na dofinansowanie
☑️ Pobierz aplikację biletów (SkyCash, mPay)
☑️ Włącz mapy Google + tryb dostępności
☑️ Zapisz w ulubionych 112 i nr door-to-door
❓ Najczęstsze pytania
Czy potrzebuję prawa jazdy, żeby dostać dofinansowanie SAM?
Czy SAM ma limity dochodowe lub wiekowe?
Co się stanie, jeśli sprzedam dofinansowane auto wcześniej?
Czy mogę korzystać z door-to-door bez orzeczenia o niepełnosprawności?
Ile czasu trwa procedura dofinansowania SAM?
Czy karta parkingowa ważna poza Polską?
📌 Ważne linki — wszystko w jednym miejscu
Tabele ulg ustawowych (2025):
intercity.pl/dokumenty/Przepisy-i-taryfy/Ulgi-ustawowe/
Warszawa: wtp.waw.pl
Kraków: krakow.pl/bezbarier
Wniosek i procedura:
gov.pl/web/gov/uzyskaj-karte-parkingowa
Door-to-door:
pfron.org.pl/projekty/program-operacyjny-wiedza-edukacja-rozwoj/
Zakup samochodu:
gov.pl/web/gov/uzyskaj-dofinansowanie-zakupu-samochodu-osobowego
Dofinansowanie:
gov.pl/web/gov/skorzystaj-z-dofinansowania-do-likwidacji-barier-architektonicznych
🎯 To jest koniec — ale początek Twojej drogi
Przeszliśmy razem przez 10 kroków — od pierwszych dni po diagnozie po pełną mobilność i niezależność.
Każdy z tych kroków ma wymierny efekt: lepszą opiekę zdrowotną, edukację, pracę, mieszkanie, asystencję, cyfrowe narzędzia i mobilność. Razem tworzą życie godne każdego człowieka.
Teraz zależy od Ciebie. Nie czekaj na "idealny moment" — zacznij od małych kroków. Zakoduj ulgi w transporcie. Złóż wniosek o kartę parkingową. Napisz do PCPR. Każda z tych czynności to krok w kierunku niezależności.
Słowo od Prezesa Fundacji
„Mobilność to coś więcej niż dojazd z punktu A do punktu B. To dostęp do szkoły, pracy, lekarza, rehabilitacji, spotkań z bliskimi — i do życia, które jest naprawdę Twoje. Wiem z doświadczenia, że bariery w transporcie potrafią odebrać energię i poczucie sprawczości. Dlatego ten krok powstał po to, żebyś miał/miała pod ręką konkrety: ulgi, karta parkingowa, transport door-to-door, programy wsparcia i narzędzia, które ułatwiają codzienność. Nie musisz „radzić sobie sam/a”. Masz prawo wymagać dostępności — i masz prawo z niej korzystać. Zrób dziś jeden mały ruch: jeden telefon, jeden wniosek, jedno ustawienie w telefonie. Z tych drobnych kroków buduje się niezależność.”
Twoja droga ma być możliwa. A my jesteśmy po to, żeby ją ułatwiać.
— Jakub Gietka, Prezes Fundacji Celując w Przyszłość
✅ Checklista – Krok 10: Transport i mobilność
Podsumowanie – Krok 10: Mobilność i transport
Mobilność to nie „luksus” — to warunek samodzielności. Ten krok pomaga Ci przejść od chaosu i doraźnych rozwiązań do konkretnego planu: jak poruszać się po mieście, jak korzystać z transportu publicznego, jak uruchomić dostępne formy wsparcia i jak usuwać bariery, gdy system nie działa tak, jak powinien.
Co zyskujesz na tym kroku:
- ✅ Jasność: jakie masz uprawnienia i ulgi w transporcie (lokalnie i ogólnopolsko)
- ✅ Plan dojazdów: szkoła/praca/lekarz/rehabilitacja — bez „gaszenia pożarów”
- ✅ Narzędzia do uruchomienia wsparcia: transport specjalistyczny / door-to-door (gmina/miasto) i inne formy pomocy
- ✅ Checklistę dokumentów i kroków do ogarnięcia formalności (orzeczenia, zaświadczenia, wnioski)
- ✅ Sposób działania, gdy pojawiają się bariery: zgłoszenia, skargi, wniosek o zapewnienie dostępności
- ✅ Większą niezależność: mniej stresu, mniej odwoływanych wizyt, więcej przewidywalności w tygodniu
🌟 Pamiętaj – mobilność to Twoje prawo
Jeśli transport publiczny, urząd lub placówka nie są dostępne, to nie jest „Twoja wina”. Masz prawo domagać się dostępności i korzystać z rozwiązań, które już istnieją. Wybierz dziś jedną rzecz: sprawdź ulgę, zadzwoń do urzędu, złóż wniosek albo ustaw stały plan dojazdów — i zrób pierwszy krok.
🙏 Dziękujemy za towarzyszenie nam przez wszystkie 10 kroków
Mamy nadzieję, że ten przewodnik dał Ci narzędzia, procedury, wiedzę i odwagę, aby wcielić w życie rzeczy, które wydawały się niemożliwe.
Systemy wsparcia są tu dla Ciebie. Ulgi są tu dla Ciebie. Dofinansowania są tu dla Ciebie. Ludzie w PCPR, MOPS, PFRON — są tu dla Ciebie. Nie bądź sam w tej drodze.
Jeśli masz pytania, jeśli utknąłeś, jeśli chcesz podziękować — napisz do Fundacji Celując w Przyszłość. Jesteśmy tu.
Jeśli wolisz mail: kontakt@celujacwprzyszlosc.org
Artykuł został opracowany przez Fundację Celując w Przyszłość. Autorem jest Jakub Gietka, laureat programu Lead2030 Challenge oraz AstraZeneca Young Health Programme Impact Fellowship 2025. Projekt powstał w ramach Lead2030 Challenge — globalnej inicjatywy One Young World realizowanej we współpracy z AstraZeneca. Tekst stanowi część przewodnika „10 kroków po diagnozie” i został przygotowany z myślą o rodzicach, opiekunach i osobach z niepełnosprawnościami, aby ułatwić im korzystanie z polskiego systemu i zbudować niezależne, godne życie.
🧩 Mini-quiz — sprawdź, czy dobrze zapamiętałeś/zapamiętałaś
Poniżej możesz szybko sprawdzić, czy najważniejsze rzeczy z Kroku 10 zostały z Tobą. To krótki quiz (2–3 min) — bez oceniania, po prostu dla uporządkowania wiedzy.
